2 - مىگويند : مسلم از ابو هريره چنين آورده است كه رسول خدا ( ص ) مىگفت : خداوند فرمود : من نماز را در ميان خود و بنده‌ام ، دو قسمت نموده‌ام و براى بنده‌ام هر چه بخواهد ، خواهم داد ، پس چون بندهء نمازگزار مىگويد : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ خداوند مىفرمايد : بنده‌ام از من سپاسگزارى نمود و چون مىگويد : الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ خدا مىفرمايد : بنده‌ام ثنايم گفت و چون گويد : مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ خدا مىفرمايد : بنده‌ام ستايشم نمود و چون مىگويد : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ خدا مىفرمايد : اين در ميان من ( 1 ) - و بنده‌ام باشد و براى وى آن چه را كه بخواهد ، مىدهم و چون مىگويد : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ خدا مىفرمايد : هدايت من براى بنده‌ام خواهد رسيد و آن چه كه او بخواهد . « 1 » نحوهء استدلال با اين حديث اين است كه ظاهر آن دلالت مىكند بر اين كه سورهء حمد از دو قسمت تشكيل يافته است : قسمت اول تا « اياك نعبد » كه نصف آيه چهارم است براى خداست و قسمت دوم آن كه از نصف همان آيه تا پايان سوره مىباشد براى نمازگزار است . اين دو قسمت ، هم از نظر تعداد آيات با هم مساويند و هم روايت « تنصيف » كه نصف سورهء حمد براى خدا و نصف آن براى نمازگزار است ، تصحيح و تأييد مىشود ، ولى اگر « بسم اللّه » را جزء سورهء حمد بدانيم ، در اين صورت معناى حديث صحيح نخواهد بود زيرا به طورى كه قبلا اشاره نموديم ، سورهء حمد در اين صورت جمعا داراى هفت آيه است و اگر « بسم اللّه » جزء حمد باشد ، بايد از صراط الذين تا آخر آن يك آيه حساب شود و در نتيجه قسمت اول سوره ، چهار آيه و قسمت دوم آن ، دو آيه و نصف خواهد بود و موضوع تقسيم‌بندى سوره به دو قسمت مساوى - كه در حديث مذكور آمده است - صحيح نخواهد بود . پاسخ : پاسخ ما به اين روايت اين است كه : اولا : اين روايت از علا نقل گرديده و دانشمندان علم رجال در توثيق و تضعيف وى با اختلاف سخن گفته‌اند ، لذا نمىتوان به اين روايت اطمينان و اعتماد نمود . ثانيا : اگر دلالت اين روايت صحيح باشد ، با روايات صحيح ديگرى كه دلالت مىكنند بر اين كه سورهء حمد با « بسم اللّه » هفت آيه است نه بدون آن ، معارض و مخالف است و ما قسمتى از اين

--> ( 1 ) صحيح مسلم ، 2 / 6 ؛ سنن ابى داود ، 1 / 30 ؛ سنن نسائى ، 1 / 144 .